Highly Skilled Migrant (Yüksek nitelikli kalifiye işçiler) programı Avrupa dışından gelen işçiler için şüphesiz en çok kullanılan göç programıdır. Bu programın kurallarını ilk bakışta açık ve net olarak tanımlayabilirsiniz: her şeyden önce işvereniniz “onaylanmış bir sponsor” (“Recognized Sponsor”) olması gerekiyor, bunun yanı sıra çalışanın belirlenmiş minimum maaş kriterıine uygun bir maaş alması gerekiyor ve son olarak bu maaş çalışanın Hollanda’da kaldığı süre boyunca kesinlikle her ay ödenmesi gerekiyor. Fakat çok bilinmeyen bir koşul daha var bu oturum izninin: verilen maaş “piyasa ile uyumlu” bir maaş olması gerekiyor. Maaşın piyasayla uyumlu bir maaş olup olmadığını Hollanda Göç ve Yurttaşlığa Kabul Hizmetleri (IND) her zaman kontrol etmiyor. Ancak IND her zaman bu konuda soru sorabilir, bir Highly Skilled Migrant başvurusunu bu nedenle reddedebilir, veya daha önce verilmiş bir oturum iznini iptal edebilir! Bu nedenle, IND’nin “piyasayla uyumlu” maaşı nasıl tanımladığını bilmek ve işverenin bu konuda neler yapabileceğini öğrenmekte fayda var.

IND verilen maaşın piyasaya uyumluluğunu neden kontrol eder?

Highly Skilled Migrant progamı, yüksek maaşlı bir işçinin muhtemelen nitelikli ve kalifiye bir eleman olacağı mantığına dayanır – aksi takdirde bir işveren elemanına neden yüksek bir maaş teklif etmek istesin ki! Bununla birlikte, bir işveren ekonomik açıdan avantajlı olacağı için, AB dışından gelen iş adayına maaş kriterinin üstünde bir maaş teklif ederken, aynı pozisyon için bir Hollandalı adaya aynı maaşı tekflif etmeyebilir. Bunun nedeni nedir? İlk olarak, yabancı aday, yerel bir pazar veya spesifik bir çalışma yöntemi hakkında bilgi sahibi olduğu için ve bu nedenle uluslararası düzeyde daha kolay iş yapabildiği için tercih edilebilir. Bunun yanı sıra, oturum iznindeki maaş kriterinin varlığı kendi başına bile işvereni daha yüksek bir maaş teklif etmesine itebilir: sonuçta bir Highly Skilled Migrant daha düşük bir maaşla işe alınamıyor ve bu bilgi sadece adayda ve işverende değil, rekabet eden frimalarda da biliniyor. Bu bilgi maaş pazarlığı yapılırken fark yaratabilir.

Maaşın piyasaya uyumlu olup olmadığını kontrol etmek aslen Highly Skilled Migrant programının açıkça köyüye kullanılmasını önlemeyi amaçlamaktadır. Örnek olarak IND’ye aşırı yüksek maaşlarla sunulan temizlikçiler, aşçılar ya da sekreterler gösterilebilir. Highly Skilled Migrant programının dayandığı ekonomik amaç bu değildir. İşveren bu durumlarda yüksek maaşı adayların niteliklerine göre değil, yalnız oturum izni almaları için teklif eder. Bu tür ‘sahte’ iş anlaşmaları bu “piyasayla uyumlu maaş” kontrolünün gerekli olmasının nedenidir.

Highly Skilled Migrant programındaki sorunlar

IND, bu “piyasayla uyumlu maaş” kontrolünü her zaman yapmamaktadır. Hatta Hollanda’nın göç yasasına göre IND bu kontrolü yalnızca suistismal belirtileri varsa uygumalıdır. Yine de pratikte bu kontrol IND’nin herhangi bir şekilde ‘olağandışı’ olarak nitelendirdiği bütün başvurulara uygulandığını görebiliyoruz. Kontrollerin amacı olan suistimal ihtimalinin önüne geçmek böylelikle arka plana kayıp kontrol bu şekilde bağımsız bir anlam kazanıyor. Bu durumda Highli Skilled Migrant’lar sık sık maaşlarının piyasayla uyumlu olup olmadığında dair dikkatli olması gerekiyor.

Ama bir maaşın ne zaman “piyasayla uyumlu bir maaş” olduğunu söyleyebiliriz? IND bu konuda UWV’nin (Hollanda İşçi Sigortaları Kurumu) tavsiyelerine ve uzmanlığına güveniyor. Fakat UWV piyasayla uyumluluk kontrolleri yaparken belirlenmiş ve açıklanmış bir strateji izlemiyor. Pratikte UWV çoğu zaman www.loonwıjzer.nl ya da www.intermediair.nl gibi maaş karşılaştırma sitelerinden faydalanıyor. Bu yöntemdeki sorun ise, bu tür sitelerin Highly Skilled Migrant’ların ayırt edici özelliklerine dikkat etmemesidir. Genellikle spesifik bir bilgiye sahip olmaları açısından, uluslararası bir alanda çalışma deneyiminin olduğundan, ya da ender rastlanan yeteneklere sahip olduklarından, bir Highly Skilled Migrant pozisyonunu herhangi standart bir pozisyonla karşılaştırmak zordur. Bu tür özellikler ise maaşın normal şartlara göre daha yüksek olmasına neden olur. Bu yüzden UWV’nin tavsiyeleri hakkında sıklıkla belirtilen şikayet, maaş karşılaştırma sitelerinden faydalanılarak adil bir maaş değerlendirmenin mümküm olmadığıdır. Maaş karşılaştırma sitelerin yanı sıra, UWV bazen toplu iş sözleşmelerindeki anlaşmalara veya işverenin şirketindeki benzer pozisyonlara dikkat eder. Fakat bu yaklaşımda yine aynı sorunlar ortaya çıkar: herhangi bir toplu iş anlaşması geçerliyse bile, bu toplu iş anlaşmalarında bulunan pozisyonlar söz konusu olan Highly Skilled Migrant pozisyonuna çoğu zaman uymayacaktır.

Uzman bir bilirkişiye başvurmak

Highly Skilled Migrant oturum izni başvurusu, maaşın piyasayla uyumlu olmaması nedeniyle reddedildiğinde, bu karara itiraz etmekte fayda var. Örneğin, Den Haag mahkemesi 2018’de uzun süren bir davamızda UWV’nin piyasaya uyumluluk tavsiyesinin yetersiz kaldığını ve bu nedenle IND’nın de başvuruyu özensiz bir şekilde hazırladığına karar verdi. Mahkemeyi bu karara iten tarafımızdan görevlendirilen uzman bir bilirkişi oldu. Bilirkişinin sunduğu rapor, mahkemenin UWV’nin tavsiyesinde eksiklikler olduğuna dair yeterince şüphe olduğuna ikna etti.

UWV’nin tavsiyesi oturum izni başvurusunun reddedilmesine ya da halihazırda geçerli olan bir oturum izninin iptal edilmesine neden olursa eğer, bir bilirkişiye danışmak önemlidir. Bu bilirkişi, konudaki uzmanlığı ile UWV’nın çalışma yöntemini açıklayıp, tavsiyelerin hangi konularda eksik kaldığını veya neden yanlış varsayımlardan yola çıktığını açıklayabilir. Aynı zamanda bilirkişi tarafsız bir şekilde maaşın piyasaya uyumluluğuna ilişkin kendi tavsiyesini hazırlayıp IND’ye ya da mahkemeye sunar. Genellikle bilirkişinin tavsiyesi, UWV’nin tavsiyesinde yeterince değerlendirilmeyen belirli faktörlere odaklanır. Mesela, bazı iş pozisyonlarında eğitim düzeyine daha az önem verilebilir, bunun yerine çalışanın bağımsız bir şekilde çalışabilmesine önem verilir. Bu tür faktörler maaş karşılaştırma sitelerinde ya da toplu iş sözleşmelerinde hiç ya da nerdeyse hiç değerlendirilmez. Özellikle uluslararası, uzman pozisyonlar söz konusu olduğunda, bu yaklaşım yeterli olmayacaktır. UWV tavsiyelerini hazırladığında bu yaklaşımla maaşın uyumluluğunu kontrol etmeye devam ederse, bu konudaki itirazlar ve davalar da aynı şekilde devam edecektir.

Yüksek nitelikli işçi programıyla ilgili sorularınız varsa ya da daha fazla bilgiye ihtiyacınız varsa, Dilara Karaşahin ile iletişime geçmekten çekinmeyin (+31 (0) 70 205 11 64 ya da karasahin@mynta.nl).